หากลืมรับประทานยาคุม ก็จะได้รับฮอร์โมนไม่ต่อเนื่อง ซึ่งอาจทำให้ประสิทธิภาพลดลง หรือไม่มีผลคุมกำเนิดเลยก็ได้
ขึ้นอยู่กับว่า แค่รับประทานช้ากว่าเวลาที่กำหนดไว้ หรือพลาดการใช้ยาคุมในวันนั้นไปแล้ว
เพื่อความชัดเจน และสามารถแก้ไขได้อย่างเหมาะสม จึงควรทราบว่าในกรณีที่ลืมใช้ แบบไหนที่ถือว่า “รับประทานช้า” (Late pill) และแบบไหนที่ถือว่า “พลาดการใช้” (Missed pill) นะคะ
จากเวลาที่รับประทานยาคุมเม็ดหนึ่ง ไปหาเวลาที่รับประทานยาคุมเม็ดถัดมา ถ้านับระยะห่างได้ 24 ชั่วโมง จะถือว่าใช้ยาคุมรายเดือนตรงเวลาค่ะ
ซึ่งการระบุเวลาที่ชัดเจน แล้วใช้ในเวลาเดิมเสมอ เช่น กำหนดเป็น 20.00 น. ของทุก ๆ วัน จะช่วยให้จำได้ง่ายกว่า
การประเมินว่า พลาดการใช้ยาคุมเม็ดใดไปหรือไม่ แนวทางขององค์การอนามัยโลก (WHO) และศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคแห่งชาติสหรัฐอเมริกา (CDC) จะนับระยะห่าง จากเวลาที่ควรใช้ยาคุมเม็ดนั้น ไปหาเวลาที่ได้รับประทานจริง1, 2
ในขณะที่แนวทางของวิทยาลัยการดูแลสุขภาพทางเพศและการเจริญพันธุ์ สหราชอาณาจักร (CoSRH หรือชื่อเดิม FSRH) จะนับระยะห่าง จากเวลาที่รับประทานยาคุมเม็ดล่าสุด ไปหาเวลาที่ได้รับประทานยาคุมเม็ดถัดมา3, 4
สมมุติว่ากำหนดเวลารับประทานยาคุมไว้เป็น 20.00 น. แต่ลืมใช้ในวันพุธ แล้วมานึกได้ในวันพฤหัสบดีเวลา 12.00 น. จึงรับประทานเม็ดที่ลืมทันทีที่นึกได้
ตามแนวทางของ WHO และ CDC จาก “เวลาที่ควรใช้” คือ 20.00 น. วันพุธ ไปหา “เวลาที่ได้รับประทานจริง” คือ 12.00 น. วันพฤหัสบดี จะห่างกัน 16 ชั่วโมง
ส่วนแนวทางของ CoSRH จาก “เวลาที่รับประทานยาคุมเม็ดล่าสุด” คือ 20.00 น. วันอังคาร ไปหา “เวลาที่ได้รับประทานยาคุมเม็ดถัดมา” คือ 12.00 น. วันพฤหัสบดี จะห่างกัน 40 ชั่วโมง
เกณฑ์พิจารณาว่าพลาดการใช้ยาคุม (missed pill) หรือไม่
| ชนิดของยาคุม | เวลาที่ลืมรับประทาน (WHO & CDC) | ระยะห่างจากเม็ดล่าสุด (CoSRH) |
| ยาคุมชนิดฮอร์โมนเดี่ยว สูตร Lynestrenol ได้แก่ เอ็กซ์ลูตอน, เดลิต้อน | มากกว่า 3 ชั่วโมง1, 2 (> 3 ชั่วโมง) | มากกว่า 27 ชั่วโมง3 (> 27 ชั่วโมง) |
| ยาคุมชนิดฮอร์โมนเดี่ยว สูตร Desogestrel ได้แก่ ซีราเซท | มากกว่า 12 ชั่วโมง1 (> 12 ชั่วโมง) | มากกว่า 36 ชั่วโมง3 (> 36 ชั่วโมง) |
| ยาคุมชนิดฮอร์โมนเดี่ยว สูตร Drospirenone ได้แก่ สลินดา | ตั้งแต่ 24 ชั่วโมงขึ้นไป2 (> 24 ชั่วโมง) | มากกว่า 48 ชั่วโมง3 (> 48 ชั่วโมง) |
| ยาคุมชนิดฮอร์โมนรวม | ตั้งแต่ 24 ชั่วโมงขึ้นไป2 (> 24 ชั่วโมง) | ตั้งแต่ 48 ชั่วโมงขึ้นไป4 (> 48 ชั่วโมง) |
ในบทความนี้จะอ้างอิงตามแนวทางของ WHO และ CDC นะคะ โดยยกตัวอย่างจากสถานการณ์ที่ว่า กำหนดเวลารับประทานยาคุมไว้ 20.00 น. แต่ลืมใช้ในวันพุธ
กรณีที่ใช้ยาคุมชนิดฮอร์โมนเดี่ยว สูตรตัวยา Lynestrenol
ถ้าลืมไม่เกิน 3 ชั่วโมง นั่นคือ นึกได้และรับประทานภายในเวลา 23.00 น. ของวันพุธ จะถือว่ารับประทานยาคุมในวันพุธช้า แต่ยังไม่พลาดการใช้ จึงยังให้ผลคุมกำเนิดต่อเนื่อง
แต่ถ้ารับประทานหลังเวลา 23.00 น. ก็จะถือว่าพลาดการใช้ยาคุมในวันพุธไปแล้วนะคะ จึงต้องงดมีเพศสัมพันธ์ หรือให้ใช้ถุงยางป้องกัน ไปจนกว่าจะรับประทานยาคุมสูตรนี้ติดต่อกันครบ 2 วัน หรือเท่ากับ 48 ชั่วโมงนับจากเวลาที่กลับมาใช้ต่อ
กรณีที่ใช้ยาคุมชนิดฮอร์โมนเดี่ยว สูตรตัวยา Desogestrel
ถ้าลืมไม่เกิน 12 ชั่วโมง นั่นคือ นึกได้และรับประทานภายในเวลา 8.00 น. ของวันพฤหัสบดี จะถือว่ารับประทานยาคุมในวันพุธช้า แต่ยังไม่พลาดการใช้ จึงยังให้ผลคุมกำเนิดต่อเนื่อง
แต่ถ้ารับประทานหลังจากนั้น ก็จะถือว่าพลาดการใช้ยาคุมวันพุธไปแล้ว จึงต้องงดมีเพศสัมพันธ์ หรือให้ใช้ถุงยางป้องกัน ไปจนกว่าจะรับประทานยาคุมสูตรนี้ติดต่อกันครบ 2 วัน
กรณีที่ใช้ยาคุมชนิดฮอร์โมนเดี่ยว สูตรตัวยา Drospirenone
ถ้าลืมใช้ “เม็ดยาฮอร์โมน” ไม่ถึง 24 ชั่วโมง นั่นคือ นึกได้และรับประทานก่อนถึงเวลา 20.00 น. ของวันพฤหัสบดี จะถือว่ารับประทานยาคุมวันพุธช้า แต่ยังไม่พลาดการใช้ จึงยังให้ผลคุมกำเนิดต่อเนื่อง
แต่ถ้าถึงเวลารับประทานยาคุมในวันพฤหัสบดีแล้ว ก็จะถือว่าพลาดการใช้ยาคุมวันพุธ จึงต้องงดมีเพศสัมพันธ์ หรือให้ใช้ถุงยางป้องกัน จนกว่าจะรับประทาน “เม็ดยาฮอร์โมน” ติดต่อกันครบ 7 วันก่อน
กรณีที่ใช้ยาคุมชนิดฮอร์โมนรวม
การลืมใช้ “เม็ดยาฮอร์โมน” ไม่ถึง 24 ชั่วโมง นั่นคือ นึกได้และรับประทานก่อนถึงเวลา 20.00 น. ของวันพฤหัสบดี จะถือว่ารับประทานยาคุมในวันพุธช้า แต่ยังไม่พลาดการใช้ จึงยังให้ผลคุมกำเนิดต่อเนื่อง
ถ้านึกได้เมื่อถึงเวลารับประทานยาคุมในวันพฤหัสบดีแล้ว ก็จะถือว่าพลาดการใช้ยาคุมวันพุธไป 24 ชั่วโมง (1 missed pill) ซึ่งถือว่ายังมีผลคุมกำเนิดต่อเนื่องนะคะ
แต่ถ้าพลาดการใช้ยาคุมฮอร์โมนรวมต่อเนื่องกันตั้งแต่ 48 ชั่วโมงขึ้นไป (คิดเป็น 2 missed pills หรือมากกว่า) จะต้องงดมีเพศสัมพันธ์ หรือให้ใช้ถุงยางป้องกัน จนกว่าจะรับประทาน “เม็ดยาฮอร์โมน” ติดต่อกันครบ 7 วันก่อน
หรือหากอ้างอิงตามแนวทางของ WHO ยาคุมฮอร์โมนรวมที่มีตัวยา เอทธินิล เอสตราไดออล (Ethinyl estradiol: EE) เม็ดละ 30 – 35 ไมโครกรัม ก็ต้องพลาดการใช้ติดต่อกัน 72 ชั่วโมงขึ้นไป (คิดเป็น 3 missed pills หรือมากกว่า) จึงจะถือว่าไม่มีผลคุมกำเนิดต่อเนื่องแล้ว
เมื่อลืมใช้ ควรรับประทานเม็ดที่ลืมทันทีที่นึกได้ จากนั้นก็ใช้ยาคุมต่อตามปกติ
ซึ่งถ้าลืมติดต่อกันหลายวัน จะเลือกเม็ดล่าสุดที่ลืมใช้มาเพียงเม็ดเดียว ส่วนเม็ดอื่น ๆ ที่ลืมก็ให้ทิ้งไป หรืออาจเก็บไว้เป็นเม็ดยาสำรองเผื่อใช้กรณีที่จำเป็น
หากเพียงแค่รับประทานช้า โดยไม่พลาดการใช้ ก็ไม่จำเป็นจะต้องใช้วิธีคุมกำเนิดอื่น ๆ ร่วมด้วย
แต่ถ้าพลาดการใช้ยาคุมฮอร์โมนเดี่ยว 1 เม็ด หรือพลาดการใช้ยาคุมฮอร์โมนรวมติดต่อกัน 2 เม็ดขึ้นไป ก็จะป้องกันไม่ได้แล้ว ต้องใช้วิธีอื่น ๆ ร่วมด้วย จนกว่ายาคุมที่กลับมาใช้ต่อ จะให้ผลป้องกันได้อีก
จะเห็นได้ว่ายาคุมฮอร์โมนรวม ยอมยืดหยุ่นให้พลาดการใช้ ได้นานกว่ายาคุมฮอร์โมนเดี่ยวค่ะ
แหล่งอ้างอิง
- Selected practice recommendations for contraceptive use – 4th edition; 2025.
- U.S. Selected practice recommendations for contraceptive use, 2024.
- FRSH Guideline: Progestogen-only Pills; August 2022 (Amended July 2023).
- FRSH CEU Guideline: Recommend Actions after Incorrect Use of Combined Hormonal Contraception; March 2020 (Amended July 2021).
