ให้นมลูก กินยาคุมฉุกเฉินได้ไหม

ให้นมลูก กินยาคุมฉุกเฉินได้ไหม

ปรับปรุงล่าสุด 27 กันยายน 2023

                ถ้ามีเพศสัมพันธ์โดยไม่ได้ป้องกันในระยะที่ยังให้นมลูกอยู่ เสี่ยงที่จะตั้งครรภ์มั้ย สามารถกินยาคุมฉุกเฉินได้ไหม เป็นอันตรายต่อเด็กหรือเปล่า ต้องงดให้นมหรือไม่และนานแค่ไหน

 

                โดยจะแบ่งเนื้อหาออกเป็น 2 ประเด็นหลัก ดังต่อไปนี้

  1. การมีเพศสัมพันธ์ในระยะที่ยังให้นมลูกอยู่ เสี่ยงที่จะตั้งครรภ์มั้ย
  2. หญิงให้นมลูก กินยาคุมฉุกเฉินได้ไหม ต้องงดให้นมหรือไม่ อย่างไร

 

 

การมีเพศสัมพันธ์ในระยะที่ยังให้นมลูกอยู่ เสี่ยงที่จะตั้งครรภ์มั้ย

 

                หญิงหลังคลอดที่เลี้ยงลูกด้วยนมแม่ จะหลั่งฮอร์โมนโปรแลคตินออกมา เพื่อไปกระตุ้นให้มีการสร้างน้ำนมให้เพียงพอสำหรับทารก

                แต่นอกจากจะกระตุ้นการสร้างน้ำนมแล้ว ฮอร์โมนโปรแลคตินก็ยังไปยับยั้งไม่ให้มีไข่ตกอีกด้วยค่ะ การให้นมลูกจึงถือว่าเป็นวิธีหนึ่งในการคุมกำเนิดหลังคลอด โดยมีชื่อเรียกว่า Lactational Amenorrhea Method หรือ LAM

                ซึ่งหากปฏิบัติอย่างถูกต้องและเหมาะสม จะมีโอกาสตั้งครรภ์น้อยกว่า 2%

 

                แต่การคุมกำเนิดด้วยการให้นมลูกจะมีประสิทธิภาพสูงตามที่กล่าวไปข้างต้นได้ จะต้องมีการกระตุ้นเต้านมอย่างเหมาะสม โดยการดูดนมที่แรง, มีจังหวะสม่ำเสมอ, ติดต่อกันเป็นเวลานาน และให้นมซ้ำทุก 2 – 3 ชั่วโมงนะคะ

                หากมีความเสี่ยงใด ๆ ที่ทำให้การกระตุ้นเต้านมไม่แรง, ไม่สม่ำเสมอ และไม่นานเพียงพอ หรือทิ้งเวลาห่างกันเกินไป ยกตัวอย่างเช่น มีการป้อนน้ำหรืออาหารอื่น ๆ ร่วมด้วย ซึ่งจะทำให้ลูกอิ่มและกินนมได้น้อยลง หากเทียบกับการให้นมแม่เพียงอย่างเดียว, การเจ็บป่วยของแม่หรือลูก, การใช้จุกนมหลอก เป็นต้น ก็อาจลดประสิทธิภาพในการป้องกันการตั้งครรภ์

                นอกจากนี้ ประสิทธิภาพของการคุมกำเนิดด้วย LAM ในผู้ที่ใช้การปั๊มนม ก็อาจด้อยกว่าการให้ลูกดูดนมโดยตรงจากเต้าด้วยนะคะ

               

                ดังนั้น การคุมกำเนิดด้วยการให้นมลูก จะเป็นที่ยอมรับในผู้ที่มีคุณสมบัติครบทั้ง 3 ประการ ดังนี้

  1. เลี้ยงลูกด้วยนมแม่เพียงอย่างเดียว โดยให้ลูกดูดนมจากเต้าทุก ๆ 2 – 3 ชั่วโมง (ไม่เว้นช่วงห่างเกิน 4 ชั่วโมงในเวลากลางวัน หรือห่างเกิน 6 ชั่วโมงในเวลากลางคืน)
  2. คลอดมาแล้วไม่ถึง 6 เดือน
  3. ยังไม่มีประจำเดือนมา

               

                การคุมกำเนิดด้วยวิธีอื่น เช่น ใช้ยาคุมรายเดือน, ฉีดยาคุม, ฝังยาคุม นอกจากจะมีประสิทธิภาพที่สูงกว่าแล้ว ก็น่าจะให้ความมั่นใจได้มากกว่าการคุมกำเนิดด้วยการให้นมลูก โดยเฉพาะผู้ที่มีความเสี่ยงจะขาดคุณสมบัติข้อใดข้อหนึ่งไป

                หญิงหลังคลอด ที่แม้จะต้องการให้นมลูก จึงมักจะได้รับคำแนะนำให้เริ่มคุมกำเนิดด้วยวิธีมาตรฐานต่าง ๆ โดยไม่หวังผลป้องกันจาก LAM เพียงอย่างเดียว เพื่อลดความเสี่ยงของการตั้งครรภ์ก่อนเวลาที่เหมาะสม

 

                สรุปก็คือ การมีเพศสัมพันธ์ในระยะที่ยังให้นมลูกอยู่ มีความเสี่ยงที่จะตั้งครรภ์ได้ โดยเฉพาะถ้าไม่ได้เลี้ยงลูกด้วยนมแม่เพียงอย่างเดียว หรือมีการกระตุ้นเต้านมที่ไม่แรง/ไม่สม่ำเสมอ/ไม่นาน/ไม่บ่อย รวมถึงในกรณีที่คลอดมานาน 6 เดือนขึ้นไป หรือมีประจำเดือนมาแล้ว

 

 

หญิงให้นมลูก กินยาคุมฉุกเฉินได้ไหม ต้องงดให้นมหรือไม่ อย่างไร

 

                ยาคุมฉุกเฉินที่มีจำหน่ายในประเทศไทย และอีกหลาย ๆ ประเทศทั่วโลก เป็นยาคุมฉุกเฉินชนิดฮอร์โมนโปรเจสติน โดยใช้ตัวยาที่มีชื่อว่า ลีโวนอร์เจสเทรล (Levonorgestrel Emergency Contraception; LNG-EC) ซึ่งไม่ยับยั้งการสร้างน้ำนม และไม่ส่งผลกระทบต่อคุณภาพของน้ำนมหรือระยะเวลาการให้นมค่ะ

                ดังนั้น แม้จะยังให้นมลูกอยู่ แต่ถ้าไม่มั่นใจว่าจะมีผลคุมกำเนิดจากการให้นมหรือไม่ และมีเพศสัมพันธ์ไปแล้วโดยไม่ได้ป้องกันด้วยวิธีมาตรฐานอื่น ๆ หรือเกิดความผิดพลาดจากวิธีป้องกันที่ใช้ ก็สามารถรับประทานยาคุมฉุกเฉินได้นะคะ

 

            อย่างไรก็ตาม หญิงที่คลอดบุตรยังไม่ถึง 21 วัน มีความเสี่ยงน้อยมากที่จะมีไข่ตก ดังนั้น แม้จะไม่มั่นใจว่ามีผลคุมกำเนิดจากการให้นมหรือไม่ก็ตาม ก็ไม่จำเป็นจะต้องใช้วิธีคุมกำเนิดฉุกเฉินร่วมด้วย

            ซึ่งคณะอนามัยเจริญพันธุ์และสุขภาวะทางเพศ สหราชอาณาจักร (FSRH) แนะนำให้รับประทานยาคุมฉุกเฉินในกรณีที่คลอดบุตรมาแล้วตั้งแต่ 21 วันขึ้นไปค่ะ

               

                ยาคุมฉุกเฉินชนิดตัวยายูลิพริสทอล อะซิเตท ที่มีจำหน่ายในต่างประเทศ ผู้ผลิตให้คำแนะนำว่าควรงดให้นมลูกไปอีก 1 สัปดาห์หลังใช้ยา2, 6 หรืออย่างน้อย 24 ชั่วโมงหลังรับประทาน4 เนื่องจากยามีการขับออกทางน้ำนม และยังไม่สามารถยืนยันได้ว่าจะมีความปลอดภัยต่อทารกหรือไม่ โดยในระหว่างที่งดให้นม ควรบีบนมทิ้งเรื่อย ๆ เพื่อให้มีการกระตุ้นการสร้างน้ำนมต่อไป

 

                แต่สำหรับยาคุมฉุกเฉินชนิดตัวยาลีโวนอร์เจสเทรล ซึ่งเป็นยาคุมฉุกเฉินที่มีจำหน่ายอยู่ในประเทศไทย และอีกหลาย ๆ ประเทศทั่วโลก แม้ว่าจะมีการขับออกทางน้ำนมเช่นกัน แต่ไม่พบว่ามีอันตรายหรือความเสี่ยงใด ๆ ต่อทารก จึงสามารถให้นมต่อได้ตามปกตินะคะ

                หรือหากมีความกังวล ก็อาจให้นมหรือปั๊มนมไว้ให้เรียบร้อยก่อน แล้วจึงค่อยรับประทานยาคุมฉุกเฉิน จากนั้นก็งดให้นมในช่วง 8 ชั่วโมงหลังรับประทานยา ตามคำแนะนำของผู้ผลิตบางราย ก็ได้เช่นกันค่ะ

 

 

 

เอกสารอ้างอิง

  1. Selected Practice Recommendations for Contraceptive Use, 3rd edition. World Health Organization, 2016.
  2. Medical eligibility criteria for contraceptive use, 5th edition. World Health Organization, 2015.
  3. U.S. Selected Practice Recommendations for Contraceptive Use. Centers for Disease Control and Prevention, 2016.
  4. U.S. Medical Eligibility Criteria for Contraceptive Use, 2016.
  5. FSRH Guideline: Contraception After Pregnancy, 2017. (Amended October 2020)
  6. FSRH Guidance: Emergency Contraception, 2017. (Amended December 2020)